Het verhaal van Kees, Piet en François
Het Franse boerenhuisje van Kees had uitgezakte luiken. Het ging om het type eenvoudige luiken die uit planken met messing en groef samengesteld zijn, en met daarop de drie decoratieve planken in Z-vorm, die alles bij elkaar houden, zoals op afb. 32-34 in menupunt 09.4.5. Een beetje schaven aan de sluitkant, de onderkant recht zagen, en alles moet goed zijn dacht hij. Maar omdat de luiken echt in parallellogramvorm uitgezakt waren was er ook aan de bovenkant een lelijke scheve spleet. Wat dus te doen?
Zijn vriend Pietje bekeek het probleem en kwam tot de conclusie:
Is het uitzakken werkelijk het probleem dan kan je gaan schaven en zagen maar dat moet dan elk jaar gebeuren. Weet je wat ik zou doen: haal het luik eraf, probeer het luik weer haaks te maken; indien mogelijk opnieuw lijmen met vullende PUR-lijm en dan ijzeren hoeken op de luiken schroeven om het geheel te fixeren. PUR = Polyurethan is een constructielijm die door bruisen kieren vult.
Toen Kees juist het eerste luik op de schragen had, kwam de oude buurman François langs, en die was toevallig in zijn actieve leven timmerman geweest. Toen hij van Kees hoorde wat hij van plan was schudde hij zijn kaal hoofd en hield een college over luiken. Hij had het over de lames, de verticale planken met messing en groef en afgeschuinde kanten, en over het Z-verband, de barres et écharpes. De lames hebben een standaarddikte van 21mm, bij erg grote luiken ook 28 mm.
Zij hebben vroeger die planken nooit aan elkaar gelijmd, want dat belemmert het werken van het hout, en dat gebeurd bij iedere wisseling van de luchtvochtigheid. ‘Le bois respire comme nous’ zei hij en ademde diep ter demonstratie van hetgeen hij bedoelde. Als de werking in de tong-en-groef van de lames door de verlijming belemmerd wordt, kan het hout van de lamellen scheuren. En toen liet hij Kees zien hoe hij luiken weer recht en haaks stelt.
Laat de luiken op hun plaats hangen. Alle schroeven een of twee slagen losdraaien, ook de slotbouten van de hengen. Dan de luiken in gesloten toestand met wiggen of ondergelegde stukjes multiplex recht en haaks stellen. De schroeven weer vastdraaien.
Dan kijken of de écharpe goed zit. Die is het belangrijkst! Dit diagonaalverband van de Z-vormige latten (barres et écharpes) houdt het luik in vorm en voorkomt uitzakken. De écharpe moet strak tussen de horizontale barres zitten. Zonodig een stukje hout erbij leggen of een nieuwe strak zittende écharpe maken. De standaardmaat hiervoor is 70x22 mm, en met eenzijdige afschuining.
Overigens: indien het weer recht en haaks gezette luik niet goed sluit, dan moet er geschaafd en/of gezaagd worden. En wél zo zagen dat de onderkant van de luiken minimaal 5mm (beter 10 of 12mm) boven de negge (buitenvensterbank) zit, want op deze manier is een goede afwatering gewaarborgd. Bij een strak op de negge rustend luik wordt onherroepelijk water in het hout opgezogen en dat is beslist niet goed.
Kees is nu trots op zijn goed sluitende luiken met hun authentieke uitstraling, en Piet is ook overtuigd.
Weer iets van François geleerd!